Hier is die volledige Afrikaanse vertaling:

# Max du Preez se Vrye Weekblad is weer dood — en hierdie keer is daar geen terugkeer nie

**Die koerant wat in 2019 uit die graf opgestaan het, het uiteindelik sy deure gesluit. Vir dié van ons wat nooit Max du Preez se politieke beskouing gedeel het nie, is die ondergang daarvan skaars ’n rede vir rou.**

Daar is iets redelik bevredigends daaraan om te kyk hoe ’n publikasie wat homself eens daarop beroem het om die vestiging uit te daag, uiteindelik die slagoffer word van die mees ongenadige regter van almal: finansiële realiteit.

*Vrye Weekblad*, die Afrikaanse koerant wat in 1988 deur Max du Preez gestig is, het weer eens gesluit. Sy digitale reinkarnasie, wat in April 2019 bekendgestel is, het sy finale uitgawe op 28 Maart 2025 gepubliseer. Du Preez het die sluiting toegeskryf aan die publikasie se onvermoë om genoeg betalende intekenaars te werf om sy bedrywighede te onderhou.

Vir dié van ons wat nooit van Du Preez of sy politieke wêreldbeskouing gehou het nie, is die nuus welkom. Ek sal gewis geen trane daaroor stort nie.

## Twee sluitings, een ongemaklike les

Die oorspronklike *Vrye Weekblad* het gedurende die laaste jare van apartheid na vore getree en homself geposisioneer as ’n radikale uitdager van die heersende politieke orde. Dit het bekend geword vir sy ondersoeke na staatsgesteunde geweld, insluitend onthullings rondom Vlakplaas en die bedrywighede van die Burgerlike Samewerkingsburo (BSB).

Sy kantore is in 1991 gebombardeer, en die koerant het uiteindelik in Februarie 1994 gesluit na ernstige finansiële probleme, insluitend verlammende regskoste wat met lasterlitigasie verband gehou het.

Daardie eerste sluiting het ’n baie ander karakter gehad as die tweede. Die oorspronklike publikasie het in ’n vyandige politieke omgewing gebrandmerk en ernstige regs- en finansiële druk ondervind. Sy ondersoekende werk het deel gevorm van ’n belangrike hoofstuk in Suid-Afrikaanse joernalistiek.

Maar die geskiedenis het nie daar geëindig nie.

In 2019 het Du Preez *Vrye Weekblad* teruggebring as ’n digitale publikasie, met die hoop om ’n nuwe tuiste vir die joernalistiek en menings daarvan te vestig. Die internet het geleenthede gebied wat nie gedurende die koerant se oorspronklike gedrukte era bestaan het nie. Daar was geen behoefte aan ’n tradisionele drukpersbedryf, fisiese verspreidingsnetwerk of die meegaande koste nie.

Tog, ten spyte van hierdie voordele, kon die herleefde publikasie nie ’n sterk genoeg betalende lesersbasis vestig om aan die gang te bly nie.

Teen Maart 2025 was die eksperiment verby.

Die koerant het twee keer misluk, in twee baie verskillende eras, onder baie verskillende omstandighede.

## Die mark het die laaste woord

Daar is ’n belangrike verskil tussen die vermoë om menings te publiseer en die vermoë om ’n publikasie kommersieel te onderhou.

Die internet stel byna enigiemand in staat om ’n webwerf te stig, artikels te publiseer en politieke kommentaar aan ’n potensiële wêreldwye gehoor te versprei. Maar die vermoë om te publiseer is nie dieselfde as die vermoë om genoeg mense te oorreed om vir daardie inhoud te betaal nie.

’n Publikasie kan toegewyde lesers, prominente medewerkers en ’n meeslepende naam hê. Dit kan selfs aansienlike aandag op sosiale media geniet. Nie een van daardie dinge waarborg ’n lewensvatbare besigheid nie.

Die ervaring van die digitale *Vrye Weekblad* illustreer hierdie probleem. Toe die publikasie vanaf ’n gratis model beweeg het na een wat betalende intekenaars vereis het, het dit gesukkel om genoeg mense te lok wat gewillig was om dit finansieel te ondersteun.

Dit is die kernpunt.

Lesers is dalk gewillig om politieke kommentaar te verbruik wanneer dit hulle niks kos nie. Om daardie selfde lesers te vra om hul beursies oop te maak, is ’n heeltemal ander saak.

Wat ook al sy ambisies was, *Vrye Weekblad* kon uiteindelik nie die syfers laat klop nie.

En geen hoeveelheid ideologiese oortuiging kan ’n volhoubare besigheidsmodel permanent vervang nie.

## Max du Preez en die grense van politieke invloed

My eie siening van Max du Preez was nog nooit gunstig nie. Ek het lankal ’n afkeer van sy politieke beskouing gehad en het min simpatie gehad met die wêreldbeskouing wat deur sy publikasie bevorder is.

Ek beskou die koerant se finale sluiting dus met aansienlike bevrediging.

Dit is ’n persoonlike politieke oordeel, en ek maak geen aanspraak op die teendeel nie.

Du Preez was geregtig daarop om sy menings te publiseer, net soos sy kritici geregtig is daarop om dit te verwerp. Vryheid van uitdrukking beskerm die reg om vir ’n spesifieke politieke standpunt te argumenteer; dit verplig nie die publiek om daarmee saam te stem, dit finansieel te ondersteun of in te teken op ’n publikasie wat dit bevorder nie.

Ewe min waarborg ’n joernalis se openbare profiel ’n kommersieel suksesvolle koerant.

Die herlewing van *Vrye Weekblad* het getoon dat ’n gevestigde naam en ’n vasberade redakteur ’n publikasie weer tot lewe kan bring. Sy uiteindelike sluiting het die grense van daardie prestasie gedemonstreer.

’n Publikasie kan ’n geskiedenis, ’n aanhang en ’n toegewyde redaksionele span hê, en steeds misluk om genoeg lesers te oorreed dat sy voortgesette bestaan die moeite werd is om voor te betaal.

Dit is ’n ontnugterende werklikheid vir enige media-entrepreneur.

## Geen herlewings meer nie

Die oorspronklike *Vrye Weekblad* het in 1994 gesluit. Sy digitale opvolger het in 2025 gesluit.

Die omstandighede rondom die twee sluitings was verskillend, en dit sou simplisties wees om anders voor te gee. Die eerste publikasie het buitengewone politieke en regsdruk ondervind; die tweede het gesukkel om finansiële volhoubaarheid in die digitale mediamark te bereik.

Nietemin is die eindresultaat dieselfde: *Vrye Weekblad* publiseer nie meer nie.

Vir sy ondersteuners verteenwoordig dit die verlies van ’n publikasie waarmee hulle polities geïdentifiseer het. Vir dié van ons wat nie van sy redaksionele uitkyk gehou het nie, is dit ’n verwikkeling wat ons sonder droefheid kan begroet.

Ek sien geen rede om die koerant te romantiseer bloot omdat dit eens ’n prominente plek in die Suid-Afrikaanse mediageskiedenis beklee het nie. Sy historiese prestasies gee dit nie die reg op ’n onbepaalde toekoms nie, en sy stigter se vasberadenheid om dit te herleef kon nie sy oorlewing waarborg nie.

Die digitale era is besaai met publikasies wat geglo het dat hul stemme ’n permanente plek in die openbare gesprek verdien. Die mark het herhaaldelik getoon dat geen publikasie so ’n waarborg geniet nie.

Max du Preez het sy tweede poging gehad. Dit is verby.

**Die laaste woord behoort aan die werklikheid: ’n koerant wat homself nie finansieel kan onderhou nie, kan nie onbepaald voortgaan om te publiseer nie. En hierdie keer het *Vrye Weekblad* die einde van die pad bereik.**

Ek sal dit nie mis nie.